Bilans rozwoju dziecka

CZYM JEST BILANS ROZWOJU DZIECKA?

Bilans rozwoju dziecka to badania wykonywane począwszy od urodzenia aż do ukończenia 19 roku życia.  Mają one na celu sprawdzić, czy dziecko rozwija się prawidłowo. Ponadto, dzięki nim można wykryć różne choroby już na wczesnym etapie, co znacznie zwiększa szansę na wyleczenie. W przypadku schorzeń, których nie da się wyleczyć, ułatwia to wczesne kontrolowanie objawów i zwiększenie komfortu życia.[1]

CZY BILANS ROZWOJU DZIECKA JEST OBOWIĄZKOWY?

Bilanse nie są obowiązkowe, ale zalecane. Jako rodzice pewnie zastanawiacie się jak wspomagać rozwój dziecka. Właśnie takie kontrole stanowią dobrą metodę pomocy dziecku w prawidłowym rozwijaniu się.[1]

CO BADAMY W CZASIE BILANSU ROZWOJU DZIECKA?

Rozwój dziecka następuje stopniowo. Dlatego w zależności od jego wieku, w czasie bilansu kontroluje się inne parametry. Sprawdza się także, czy nie występują jakieś odchylenia od normy.[2]

Pierwszy bilans zdrowia dziecka

Pierwsze badanie odbywa się zaraz po narodzinach. Personel szpitala sprawdza budowę noworodka oraz jego zachowanie. Poza tym wykonuje badania przesiewowe, które umożliwiają wykrycie niektórych chorób.[1] Ma to na celu zmniejszenie śmiertelności małych dzieci, a także zapobieganie ciężkim upośledzeniom.[3]

Fenyloketonuria

Jedną z chorób, w kierunku której prowadzi się badania przesiewowe noworodków, jest fenyloketonuria.[3]  To choroba genetyczna. Rodzice, którzy są nosicielami wadliwego genu, nie chorują. Jednak jeżeli oboje rodziców przekaże dziecku taki gen, zachoruje ono. Organizm osoby chorej nie jest w stanie prawidłowo przetwarzać fenyloalaniny (cząsteczki budującej niektóre białka w organizmie), przez co gromadzi się ona w krwi i mózgu. W konsekwencji u dziecka może wystąpić:

* upośledzenie umysłowe,

* problemy z zachowaniem,

Podstawową metodą zapobiegania tym objawom jest specjalna dieta. Dlatego tak istotne jest wczesne wykrycie tej choroby.[4]

Mukowiscydoza

Kolejną chorobą, w kierunku której wykonuje się badania przesiewowe zaraz po urodzeniu, jest mukowiscydoza. To także choroba genetyczna. Tak jak w przypadku fenyloketonurii, tutaj również rodzice, którzy są nosicielami wadliwego genu, nie mają objawów, lecz mogą przekazać ten gen dziecku. Choroba ta wpływa na:

* układ oddechowy,

* układ rozrodczy,

* układ pokarmowy.[5]

Bilans w 1-4 tygodniu życia dziecka

Między 1 a 4 tygodniem życia noworodka lekarz sprawdza, m.in.

* rozwój fizyczny,

* obwód głowy.

Ponadto, medyk przeprowadza ocenę malucha pod kątem żółtaczki.[2] Jest ona częsta u noworodków i zazwyczaj nie stanowi dla nich zagrożenia. Objawia się zażółceniem skóry i białek oczu. Na ogół rozwija się około 2 dnia życia i zanika, bez konieczności leczenia, w okolicach 2 tygodnia. Kontrola przebiegu żółtaczki jest ważna, aby wychwycić potencjalne pogorszenie się stanu i wtedy wdrożyć odpowiednią terapię.[6] Poza zadbaniem o zdrowie malucha, bezpośrednio po porodzie młode mamy powinny także dbać o siebie. Czas połogu to intensywny okres, ponieważ wtedy organizm wraca do stanu sprzed ciąży.

Bilans w 2-6 miesiącu życia

Między 2 a 6 miesiącem życia, w czasie bilansu mierzy się, m.in.

• masę i długość ciała,
• obwód głowy.

U chłopców bada się obecność jąder w mosznie. Normalnie jądra zstępują z jamy brzusznej do moszny jeszcze w czasie ciąży. Czasami zdarza się, że u chłopca nie doszło do tego w życiu płodowym. W takiej sytuacji, u wielu z nich następuje to w pierwszych miesiącach życia. Jeżeli jądra nie zstąpią same, będzie konieczna interwencja lekarska, aby zapobiec w przyszłości takim problemom jak: bezpłodność czy zmiany nowotworowe. Właśnie dlatego skontrolowanie tego procesu jest takie istotne.[7]

W czasie bilansu sprawdza się także słuch malucha, przez kontrolę reakcji słuchowych. W razie odchyleń w tym obszarze, dziecko może być kierowane do dalszej diagnostyki. Wykonuje się też badanie w celu wykrycia wrodzonej dysplazji (nieprawidłowości) stawów biodrowych.[2] Wczesna diagnostyka tego problemu umożliwia szybkie rozpoczęcie leczenia, które często jest skuteczne.[8]

Bilans w 9 miesiącu życia

W 9 miesiącu życia ponownie mierzy się wagę i wzrost dziecka, a także sprawdza się reakcje słuchowe. Ponadto, sprawdza się wykonanie szczepień ochronnych zgodnie z kalendarzem szczepień. Do tego czasu dziecko powinno być zaszczepione, m.in. przeciwko:

• gruźlicy,
• błonicy,
• tężcowi,
• krztuścowi.[9]

Kolejne bilanse rozwoju dziecka

Wraz z wiekiem, bilanse odbywają się z mniejszą częstotliwością. Poza kontrolowaniem ogólnego rozwoju malucha, w późniejszych latach są one przydatne, np. w określaniu czy dziecko jest już gotowe do rozpoczęcia nauki w szkole.[1]

SIATKI CENTYLOWE

Jako rodzice zapewne spotkacie się z siatkami centylowymi. Możemy dzięki nim sprawdzić czy maluch rozwija się dobrze na tle rówieśników. Często kontroluje się w ten sposób masę i wzrost dziecka. Siatki są tworzone osobno dla chłopców i dziewczynek. Można je znaleźć na końcu książeczki zdrowia dziecka lub na różnych stronach internetowych. Jeśli korzysta się z tych dostępnych w Internecie, trzeba sprawdzić, czy są to siatki tworzone dla naszego kraju, ponieważ mogą się one różnić między państwami.[10]

CZY RODZICE MUSZĄ BYĆ OBECNI PRZY DZIECKU W CZASIE BADAŃ?

Rodzic lub opiekun prawny musi towarzyszyć dziecku w czasie badań do 16 roku życia. Oczywiście, nie ma obowiązku, aby była przy nim obecna mama malucha.[1] Rola taty w trakcie ciąży i po porodzie jest duża, a to może być jedno z jego zadań.

WYKAZ ŹRÓDEŁ:

^[1]           Pacjent.gov.pl: Zaprowadź dziecko na bilans zdrowia. 2022. [Dostęp: 19.11.22]

^[2]           Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej.

^[3]           gov.pl: Rządowy program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2019-2026. 2018. [Dostęp: 19.11.22]

^[4]           Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej: Fenyloketonuria – rzadka choć częsta wada metabolizmu. [Dostęp: 19.11.22]

^[5]           Johns Hopkins Medicine: Cystic Fibrosis. [Dostęp: 19.11.22]

^[6]           NHS: Newborn jaundice. 2022. [Dostęp: 19.11.22]

^[7]           Leslie SW, Sajjad H, Villanueva CA. Cryptorchidism.Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Internet: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470270/

^[8]           Pietrzak Sz., Czubak J. Jak się wykonuje badanie przesiewowe stawów biodrowych u noworodków i niemowląt. Pediatr Dypl. 2012. 16(6), 42-45.

^[9]           Szczepienia info: Kalendarz szczepień na 2022 rok.

^[10]         Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej: Siatki centylowe, czyli ocena rozwoju fizycznego i stanu odżywienia dziecka. [Dostęp: 23.11.22]